Stadhuis van de Vrede van Westfalen

Het historische stadhuis van de stad Osnabrück werd tussen 1487 en 1512 gebouwd in laatgotische stijl, maar vertoont al duidelijke tekenen van de renaissance. Het vooraanzicht wordt gedomineerd door een 18 meter hoog schilddak. Aan de onderkant staan in totaal zes torens, die doen denken aan de wacht- en hoektorens van een fort. Sinds 1846 vormt een grote stenen trap de ingang van het stadhuis, die voorheen toegankelijk was via een uitschuifbare houten trap. Sinds 1963 is de 500 jaar oude toegangsdeur versierd met de zware bronzen deurkruk "Friede" van beeldhouwer Fritz Szalinski. Het toont een duif op een balk met de inscriptie "Friede 1648" en het stadswapen in de vorm van het wiel van Osnabrück. De stichter van de stad, de Frankische koning en latere keizer Karel de Grote, troont boven de ingang. Sinds de 19e eeuw wordt hij geflankeerd door de acht zogenaamde Kaiserbeelden, een geschenk van de Pruisische koninklijke familie aan de stad Osnabrück.
Op de begane grond van het stadhuis bevinden zich onder andere de Vredeszaal en de schatkamer, waar het zilverwerk van de raad, munten, zegels in reliëf, de oudste schuttersketting en belangrijke documenten worden bewaard. Op de bovenverdieping staat een maquette van Osnabrück in 1633 die beeldhouwer Heinrich Bohn halverwege de jaren 1950 maakte.


Op 13 september 1944 werd het stadhuis zwaar getroffen tijdens een geallieerd bombardement. Het historische meubilair was al enige tijd eerder verhuisd en kon dus worden gered. De wederopbouw begon in 1947 en was op tijd klaar voor de 300e verjaardag van de Vrede van Westfalen op 25 oktober 1948.
Op 5 juli 2019 werd de historische toegangsdeur aangevallen. De schade, die slechts oppervlakkig was, werd echter hersteld.

Achtergrond van de bouw van het stadhuis

Al in 1244 werd in documenten voor het eerst melding gemaakt van een stadhuis in Osnabrück aan het marktplein. Het stond op de plaats van de huidige stadsbibliotheek en werd in 1836 afgebroken. In de loop van de 15e eeuw voldeed het relatief kleine gebouw niet meer aan de behoeften van de groeiende stad en de veelzijdige taken van het burgerlijk bestuur. De beslissing om een nieuw gebouw te bouwen was een lang en moeizaam proces. De voorbereidingen begonnen tien jaar voor de start van de bouw, in 1477. Omdat er geen centrale locatie was in de dichtbebouwde stad, moest er een nieuwe bouwplaats worden gecreëerd. Het kerkhof van de Mariakerk werd verplaatst naar de achterkant van de kerk, huizen en een hele steeg moesten verdwijnen op de plek van het huidige stadhuis en de markt. Pas in 1487 begon de 25 jaar durende bouwperiode van het "Nieuwe Stadhuis in de Oude Stad". Op basis van oude stadsrekeningen werden de totale bouwkosten geschat op ongeveer 6.000 mark. Omgerekend naar de waarde van vandaag bedroegen de kosten in totaal ongeveer 23 miljoen euro. De bouw werd gefinancierd uit het huidige stadsbudget, afhankelijk van de kassituatie. In 1487 en 1503 hief het stadsbestuur een speciale belasting om de bouw te financieren. De hoge kosten leidden ook tot rellen.
De toenmalige burgemeester van Osnabrück, Ertwin Ertman, zou de drijvende kracht achter het project zijn geweest. Hij kwam uit een bescheiden milieu, maar had macht en invloed. Hij vertegenwoordigde Osnabrück in het Hanzeverbond in Keulen, Bremen en Lübeck. Al in 1452 slaagde hij erin een einde te maken aan de tienjarige uitsluiting uit het Hanzeverbond die twee jaar eerder was opgelegd. Ondanks de sociale onrust bekleedde Ertman 23 jaar lang het ambt van burgemeester van de oude stad en zat hij 52 jaar in de raad. Hij trad pas af in 1505, het jaar van zijn dood.
Met de bouw van het Nieuwe Stadhuis stelden de burgers de kerkelijke immuniteit van de kathedraal tegenover een zelfbewust centrum. Het symboliseerde hun onafhankelijkheid, economische kracht en politieke macht.

De Vredeszaal en de Vrede van Westfalen

De Vredeszaal was oorspronkelijk ontworpen als een raadzaal of vergaderzaal: Een kamer met een omringende bank en een spectaculair "democratisch" concept: alle aanwezigen keken elkaar aan tijdens de beraadslagingen. Er was geen ruimtelijke hiërarchie; de Raad zelf vormde het centrum van zijn beslissingen.
Vanaf 1643 werd de Vredeszaal een van de twee locaties voor de onderhandelingen over de Vrede van Westfalen (1648). Samen met Münster werden hier de vredesverdragen ter beëindiging van de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) ondertekend. De muren van de Vredeszaal zijn versierd met portretten van de 42 Europese gezanten voor het Vredescongres, geschilderd door de Vlaamse schilder Anselm van Hulle in 1648, en portretten van de heersers van de strijdende partijen in die tijd (waaronder koningin Christina van Zweden, Lodewijk XIV van Frankrijk en de Heilige Roomse keizer Ferdinand III). Onder de portretten en ramen bevindt zich de gebeeldhouwde eiken lambrisering, die gotische patronen combineert met motieven uit de vroege Renaissance. De zogenaamde privilegekasten - in het metselwerk tussen de ramen - werden gebruikt als wandkasten in de grote Osnabrücker ziekenhuizen om belangrijke documenten zoals schenkingsakten en recepten in op te bergen. Ze zijn voorzien van figuratief en decoratief houtsnijwerk. Burgers konden de wandkasten met gladde deuren huren als een soort kluis voor hun waardevolle spullen. Het pronkstuk is een smeedijzeren kroonluchter uit de 16e eeuw die boven de kamer uittorent. Op drie niveaus staat het paradijs afgebeeld, het firmament met de zon, maan en sterren, maar ook Maria met het kindje Jezus en drie vertegenwoordigers van de landgoederen. Het rendiergewei van een zesendertigjarige werd later toegevoegd. Koningin Christina van Zweden schonk het aan de stad Osnabrück ter gelegenheid van de ondertekening van de vrede.

De Vrede van Westfalen wordt beschouwd als een opmerkelijke gebeurtenis in de Duitse en Europese geschiedenis, omdat het de eerste fundamenten legde voor een verenigd Europa. Sinds april 2015 zijn het stadhuis van Osnabrück en het stadhuis van Münster daarom onderscheiden met het Europees erfgoedlabel. De Europese Commissie kent dit zegel toe aan plaatsen die een bijzondere betekenis hebben voor de geschiedenis van Europa.

De stadsweegschaal

De stadswaag bevindt zich direct naast het stadhuis. Tegenwoordig is hier de burgerlijke stand gevestigd. Het gebouw werd tussen 1531 en 1532 opgetrokken als een zadeldak van kalksteen met twee verdiepingen. De trapgevel met vier treden is een karakteristiek kenmerk. Op de bovenste verdieping houden twee bebaarde mannen het stadswapen vast. Na de verwoesting in de Tweede Wereldoorlog werden de stadschalen in 1953 herbouwd voor het stadsbestuur.
Het gebouw werd oorspronkelijk gebruikt om het gewicht en de kwaliteit van goederen (vooral textiel) te controleren. De producten werden gemeten, gewogen en de verschuldigde belastingen werden ook bepaald. Na een grondige inspectie kregen de goederen een zegel in de vorm van het Osnabrücker wagenwiel. Op de zolder van de stadswaag werden in de middeleeuwen ook kruiden opgeslagen. Deze vormden later de Grut, een kruidenmengsel dat werd gebruikt om het bier te aromatiseren.

Een virtuele rondleiding door het stadhuis vind je hier.

Akoestisch geleidingssysteem helpt mensen met en zonder visuele beperking hun weg te vinden in het stadhuis

De technologie van de app helpt zowel blinden als mensen met een beperkte mobiliteit hun weg te vinden in het stadhuis. De app registreert wanneer een gebruiker het stadhuis binnenkomt. De gebruiker kan vervolgens uit een lijst kiezen naar welke zaal in het stadhuis de app hem akoestisch moet leiden. De gebruiker krijgt direct informatie over zijn locatie, inclusief de richting waarin hij zich in de ruimte bevindt en wat er om hem heen is. Individuele profielen kunnen ook worden opgeslagen in de app. Als een gebruiker aangeeft dat hij in een rolstoel zit, krijgt hij alleen routes te zien die naar zijn bestemming leiden zonder gebruik te maken van trappen.

Maar ook zonder de app kan de technologie gebruikt worden voor oriëntatie in het gemeentehuis. Hiervoor zijn QR-codes aangebracht in ruimtes in het gemeentehuis - op deurbordjes of naast deuren. Wie ze scant, kan van daaruit naar een andere ruimte in het stadhuis worden genavigeerd.